ABD yönetimi, yabancı yapımı gemiler için yeni bir liman ücreti uygulamasını gündeme alarak uluslararası taşımacılık sektöründe dengeleri değiştirebilecek bir adım attı. Beyaz Saray tarafından duyurulan taslak düzenleme, yürürlüğe girmesi halinde navlun fiyatlarından tedarik zincirlerine kadar geniş bir alanı etkileme potansiyeli taşıyor. Uzmanlar, uygulamanın sadece denizcilik sektörünü değil, küresel ticaret akışlarını ve enflasyon görünümünü de yeniden şekillendirebileceğini belirtiyor.
DENİZCİLİK EYLEM PLANI NELER GETİRİYOR?
“Amerika’nın Denizcilik Eylem Planı” adı verilen düzenleme; ABD limanlarına gelen yabancı yapımı gemilerle taşınan tüm yükler için güvenlik ve altyapı katkı payı alınmasını öngörüyor. Hedef, yerli gemi inşa sanayisini güçlendirmek ve uluslararası sularda faaliyet gösterecek stratejik bir ticari filo kurmak.
Plan kapsamında kilogram başına 1 ile 25 sent arasında değişen ücret uygulanması tartışılıyor. Bu hesaplama ton başına 10 ila 250 dolar arasında bir maliyet anlamına geliyor. Beyaz Saray, en düşük senaryoda 10 yılda yaklaşık 66 milyar dolar, en yüksek senaryoda ise 1,5 trilyon dolara ulaşabilecek gelir beklentisi dile getiriyor.
Yeni ücretin yürürlüğe girmesi halinde küresel navlun piyasasında ani fiyat sıçramaları yaşanabileceği değerlendiriliyor.
Toplanan kaynakların “Denizcilik Güvenlik Güven Fonu”na aktarılması ve tersanelerin modernizasyonu için kullanılması planlanıyor.
ULUSLARARASI SEKTÖRDEN İLK TEPKİLER
Dünya ticaret filosunun büyük bölümünü temsil eden Uluslararası Denizcilik Odası (ICS), ABD’nin denizcilik kapasitesini artırma hedefini desteklediğini ancak mali yük getiren uygulamaların riskli olduğunu açıkladı.
Sektöre göre düzenleme;
Ticaret akışlarını bozabilir
Maliyet enflasyonunu artırabilir
Karşılıklı yaptırımları tetikleyebilir
ICS’ye göre bu tür uygulamalar küresel ticarette misilleme riskini artırabilir ve fiyat baskısı yaratabilir.
NAVLUN FİYATLARI VE ROTLAR DEĞİŞEBİLİR
Kasım 2025’te ABD ile Çin arasında deniz taşımacılığı ücretlerinin karşılıklı askıya alınmasıyla düşen tansiyon, yeni planla yeniden yükselebilir. Armatörler ve yük sahipleri alternatif rotalar arayışına girebilir. Uzmanlara göre sözleşmeler yeniden müzakere edilebilir ve spot piyasalarda oynaklık artabilir.
Bazı taşımaların ABD yerine farklı pazarlara kayması ihtimali ciddi şekilde tartışılıyor.
ENERJİ VE EMTİA TİCARETİNE DOĞRUDAN ETKİ
Özellikle petrol, biyoyakıt ve tarımsal emtia taşımacılığı düzenlemeden en fazla etkilenecek alanlar arasında gösteriliyor. Örneğin Karayipler–ABD Körfezi hattında yaklaşık ton başına 32 dolar seviyesinde olan Aframax tanker navlununun en düşük ücret senaryosunda bile yüzde 30 artabileceği hesaplanıyor. Üst sınır uygulanırsa toplam taşıma maliyeti katlanabilir.
Bu durum; ithalatçıların maliyetlerini yükseltebilir, ihracat rekabetini azaltabilir, tüketici fiyatlarına yansıyabilir.
STRATEJİK FİLO VE OTONOM GEMİLER HEDEFİ
37 sayfalık plan yalnızca mali düzenleme içermiyor. ABD aynı zamanda gemi üretim kapasitesini büyütmek ve ileri teknolojili denizcilik altyapısı kurmak istiyor. Ülkede şu anda 400 fitten büyük gemi inşa edebilen yalnızca sekiz tersane bulunuyor.
Taslak ayrıca; otonom gemiler için hukuki altyapı, uzaktan kontrol merkezleri, sensör güvenliği ve test alanları gibi başlıkları kapsıyor. Ancak sigorta sorumluluğu ve acil müdahale prosedürleri henüz netleşmiş değil.
Planın Kongre onayı sonrası 2027 mali yılı bütçesi kapsamında yasalaşması bekleniyor. Buna rağmen piyasalarda şimdiden “küresel maliyet şoku” tartışmaları başladı.
DENİZ HABER AJANSI
