Garanti BBVA ile DenizTemiz Derneği/TURMEPA iş birliğinde yürütülen Mavi Nefes Projesi, deniz ve kıyı ekosistemlerine yönelik temizlik, restorasyon, bilimsel izleme ve eğitim çalışmalarını sürdürüyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Eylül 2021’de Marmara Denizi’ndeki müsilaj krizinin ardından başlatılan proje, zaman içinde İstanbul Boğazı, Van Gölü, Antalya, Göcek, Saros Körfezi ve Marmara Denizi’ndeki Prens Adaları’na genişledi. Temmuz 2026 itibarıyla projede katı ve sıvı atıkların toplanmasının yanında deniz çayırı restorasyonu, mercan ve gorgon kolonilerinin korunması, biyoçeşitlilik araştırmaları ve farklı yaş gruplarına yönelik eğitim programları yürütülüyor.
İstanbul Boğazı ve Van Gölü’nden 335 Bin 188 Kilogram Atık
Mavi Nefes deniz süpürgeleri, projenin başlangıcından Temmuz 2026’ya kadar İstanbul Boğazı’ndan 311 bin 820 kilogram katı atık topladı. Mayıs 2023-Aralık 2025 döneminde Van Gölü’nde çalışan Ahtapot 6 deniz süpürgesi ise 23 bin 368 kilogram atığı gölden çıkardı. Böylece iki bölgede toplanan toplam katı atık miktarı 335 bin 188 kilograma ulaştı. Bültende TÜİK’in belediyelerde kişi başına günlük ortalama 1,03 kilogram atık miktarını gösteren 2022 verisi esas alınarak, İstanbul Boğazı’ndan toplanan miktarın 302 bin 737 kişinin, Van Gölü’ndeki miktarın ise 22 bin 687 kişinin bir günde ürettiği atığa karşılık geldiği belirtildi.
Teknelerden 6,4 Milyon Litre Sıvı Atık Alındı
Projenin sıvı atık toplama çalışmaları Adrasan-Kemer hattı ve Göcek’te yürütüldü. Garanti BBVA desteğiyle Mayıs 2024’ten bu yana Göcek’te hizmet veren TURMEPA 3 sıvı atık alım teknesi, üç yaz sezonunda 4 bin 133 tekneden 1 milyon 912 bin 982 litre atık teslim aldı. Bültene göre bu çalışma sayesinde 15 milyon 303 bin 856 litre deniz suyunun temiz kalmasına katkı sağlandı. Projenin 2022 ve 2023 yaz sezonlarında Adrasan-Kemer hattında yürütülen çalışmalarında ise teknelerden 4 milyon 500 bin litre siyah ve gri su alındı. İki bölgedeki toplam sıvı atık miktarı böylece 6 milyon 412 bin 982 litreye ulaştı.
Göcek’te 14 Bin 800 Deniz Çayırı Fidesi
Mavi Nefes’in ekosistem restorasyonu tarafındaki çalışmalarından biri Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde yürütülüyor. Tersane Adası, Darboğaz ve Kille Koyu’ndaki deniz çayırı restorasyon çalışmalarında ekilen fide sayısı 14 bin 800’e ulaştı. Bilimsel izleme çalışmalarında fidelerin canlılık oranının yüzde 70’in üzerinde olduğu belirlendi. Bu sonuçların ardından üç istasyon özel işaret şamandıralarıyla koruma altına alınarak “Oksijen Üretim Noktası” olarak tanımlandı.
Bölgede deniz suyu analizleri yapılırken deniz çayırları üzerindeki baskılar, yabancı türler ve karbon tutma kapasitesi de araştırılıyor. Çalışmada ayrıca Türkiye’de ilk kez gerçekleştirildiği belirtilen yaş tayini sonucunda yaklaşık 2 bin yaşında olduğu tespit edilen bir deniz çayırı da araştırma raporuna girdi.
Saros’ta 44 Bin Ölçüm Kaydı
Saros Körfezi’nde yürütülen bilimsel çalışmalarda beş farklı derinlikte sıcaklık ölçümleri yapıldı. Bir yıllık çalışma sonucunda 44 bin ölçüm kaydı oluşturuldu. 2024 yılında 20 günü aşan saha programında 14 uzman dalıcıyla 52 dalış gerçekleştirildi. Ekip 60 saatin üzerinde su altında çalıştı. Mecidiye bölgesine sekiz sualtı sıcaklık ölçer ile bir pH ölçer yerleştirildi. Biyoçeşitlilik çalışmalarında bine yakın canlı gözlenip kayıt altına alınırken 700 mercan ve gorgon kolonisi temizlendi. Proje kapsamında ayrıca yaklaşık 150 balıkçıyla birebir görüşme yapıldı.
Prens Adaları’nda 112 Bin 627 Metrekare Deniz Çayırı Alanı
Mavi Nefes Marmara Denizi İyileştirme Projesi kapsamında Nisan 2026’da başlayan saha çalışmalarında şimdiye kadar 18 dalış gerçekleştirildi. Büyükada, Heybeliada, Kaşıkadası ve Burgazada’da toplam 112 bin 627 metrekarelik alanda deniz çayırı varlığı tespit edildi. Çalışmalarda Cymodocea nodosa, Zostera marina ve Nanozostera noltii olmak üzere üç deniz çayırı türü kaydedildi. Büyükada’daki alanların neredeyse yarısının sağlığını kaybettiği, Heybeliada’daki yatağın ise yaklaşık üçte ikisinin sağlıklı olduğu ölçüldü.
Eğitim Programları 150 Bin 854 Kişiye Ulaştı
Mavi Nefes’in eğitim çalışmalarında bugüne kadar 143 bin 408 öğrenci ve 7 bin 446 öğretmene, toplam 150 bin 854 kişiye ulaşıldı. Çevrim içi eğitim programlarından 143 bin 759 kişi yararlandı. Programlarda iklim değişikliği, enerji ve su verimliliği, hava, su ve toprak kirliliği, geri dönüşüm, sıfır atık ve halk sağlığı gibi konular işlendi. Beş yıldır ekim aylarında yola çıkan Mavi Nefes Eğitim Otobüsü ise 5 bin 956 öğrenci ve 406 öğretmen olmak üzere 6 bin 362 kişiye ulaştı. Mavi Dedektifler programına da 689 öğrenci ve 44 mentor öğretmen katıldı.
“Uzun Soluklu ve Ölçülebilir Bir Dönüşüm Gerektiriyor”
Garanti BBVA Genel Müdürü Mahmut Akten, projenin ulaştığı noktaya ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
“Mavi Nefes’i bir temizlik çalışmasının ötesinde bilimsel veriye dayalı, etkisi ölçülebilen ve farklı paydaşların katkısıyla büyüyen uzun soluklu bir dönüşüm programı olarak ele alıyoruz. Bugün ulaştığımız sonuçlar, denizleri korumak için sahadaki müdahaleyi bilimsel araştırma ve eğitimle birlikte yürütmenin önemini ortaya koyuyor. Garanti BBVA olarak sürdürülebilirliği iş stratejimizin merkezinde konumlandırıyor; deniz ekosistemlerinin kendini yenileme kapasitesini destekleyen, toplumsal farkındalığı güçlendiren çalışmalara TURMEPA ile devam ediyoruz.
BBVA ile birlikte ‘Küresel Bankacılık Partneri’ olarak yer aldığımız COP31, Mavi Nefes kapsamında yıllar içinde oluşan bilimsel birikimi, saha deneyimini ve ekosistemlerin korunmasına yönelik yaklaşımımızı uluslararası ölçekte görünür kılmak için önemli bir fırsat sunuyor. Mavi Nefes’in beş yıllık yolculuğunu Antalya’da dünya kamuoyuyla buluştururken, ‘Denizlerimiz için birlikte çalışır, birlikte yaparız’ mesajını bir kez daha vurgulayacağız”.
“Bilimsel Veriyi Sahadaki Deneyimle Buluşturuyoruz”
TURMEPA Yönetim Kurulu Başkanı Şadan Kaptanoğlu ise şunları söyledi:
“Denizler ve okyanuslar korunması gereken eşsiz yaşam kaynaklarımızdır. TURMEPA olarak ‘Deniz Varsa, Hayat Var’ diyerek kirliliği kaynağında önlemek, deniz çayırları ve mercanlar gibi hassas habitatları bilimsel yöntemlerle korumak ve çocuk ve gençlerimizde deniz koruma bilincini güçlendirmek için çalışıyoruz. Mavi Nefes’le atık toplama faaliyetlerini bilimsel araştırmalar, ekosistem restorasyonu, kesintisiz eğitim ve izleme çalışmalarıyla bir araya getirerek bütüncül bir koruma modeli oluşturduk.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda, Garanti BBVA’nın uzun soluklu desteğiyle farklı bölgelerde edindiğimiz bilgi ve saha deneyimizi kalıcı çözümlere dönüştürüyoruz. Ülkemizin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenecek COP31’de de Mavi Nefes’in ortaya koyduğu bu birikimi dünya ile paylaşarak denizlerin ve okyanusların sesi olacağız. Denizleri korumak geleceği korumaktır ve bunu ancak tıpkı Mavi Nefes’teki gibi el ele vererek başarabiliriz”.
Temizlikten Ekosistem Restorasyonuna Uzanan Model
Mavi Nefes’in beş yıllık gelişiminde dikkat çeken taraf, projenin atık toplama faaliyetlerinden daha geniş bir ekosistem koruma programına doğru ilerlemesi. 335 bin 188 kilogram katı atık ve 6 milyon 412 bin 982 litre sıvı atık projenin temizlik tarafındaki ölçeğini gösterirken, Göcek’teki deniz çayırı restorasyonu, Saros’taki 44 bin çevresel ölçüm ve Prens Adaları’ndaki 112 bin 627 metrekarelik deniz çayırı haritalaması bilimsel izleme tarafını güçlendiriyor. Bu yapıya 150 bin 854 kişiye ulaşan eğitim programlarının eklenmesi, projenin çevre temizliği, habitat restorasyonu, bilimsel veri ve eğitim başlıklarını aynı çatı altında topladığını gösteriyor.
DENİZ HABER AJANSI
