ABD ve İsrail ile artan gerilimin ardından İran, küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı gemi geçişine kapattığını açıkladı. İran Devrim Muhafızları, dünya petrol taşımacılığında stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı kapattığını duyurdu. Devrim Muhafızları, boğazdan hiçbir geminin geçişine izin verilmeyeceğini bildirerek petrol taşımacılığına erişimi engelledi. Bölgedeki gemilere uyarı mesajı iletildiği ve deniz trafiğinin askıya alındığı ifade edildi.
Küresel enerji hattı tehlikede
Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya petrol taşımacılığının yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapıyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Irak ve Katar gibi üretici ülkelerin petrol ve LNG sevkiyatı büyük ölçüde bu dar su yolundan sağlanıyor. Alternatif güzergâhların sınırlı olması nedeniyle boğazda yaşanacak uzun süreli bir kapanmanın küresel arz zincirini ciddi biçimde etkilemesi bekleniyor.
Uzmanlar, daha önce yalnızca “kapatma tehdidi”nin bile fiyatları yukarı çektiğine dikkat çekerek, fiili bir kapanmanın Brent petrol ve doğalgaz fiyatlarında sert yükselişlere neden olabileceğini belirtiyor.
Bölgesel gerilim tırmanıyor
İran’ın hamlesi, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından geldi. Tahran yönetimi, saldırılara karşı “orantılı ve caydırıcı” adımlar atılacağını açıklamıştı. Son gelişmeyle birlikte bölgedeki askeri ve diplomatik hareketlilik hız kazandı.
Uluslararası kamuoyu ise Hürmüz Boğazı’ndaki durumun küresel ekonomi üzerindeki etkilerini yakından izliyor. Enerji piyasaları, sigorta maliyetleri ve navlun fiyatlarında kısa sürede yeni dalgalanmalar yaşanabileceği değerlendiriliyor.
Hürmüz Boğazı nerede, coğrafi önemi ne?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ile Umman Körfezi’ni birbirine bağlayan ve İran’la Umman’ı ayıran kritik bir geçit.
Boğaz, dünya enerji ticaretinin kalbinde yer alıyor ve Basra Körfezi’ni Hint Okyanusu’na bağlıyor.
Boğazın en dar noktası yalnızca 33 kilometre; gemi trafiği için ayrılan her iki yön ise sadece 3’er kilometre genişliğinde. Bu dar yapı, boğazı olası bir çatışmada son derece savunmasız ve stratejik kılıyor.
Neden bu kadar önemli?
ABD Enerji Bilgi Dairesi’ne göre Hürmüz Boğazı, “dünyanın en önemli petrol geçiş noktası.”
Küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’si, yani günde 20 milyon varile yakın petrol bu boğazdan geçiyor.
Bloomberg verilerine göre 2025 yılında boğazdan günlük yaklaşık 16,7 milyon varil ham petrol ve kondensat taşındı. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve İran petrol ihracatının büyük bölümünü bu rota üzerinden gerçekleştiriyor. Sevkiyatların çoğu Asya pazarına yöneliyor.
Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticareti açısından da boğaz hayati önemde. Küresel LNG arzının yaklaşık beşte biri — büyük ölçüde Katar kaynaklı — bu su yolundan geçiyor. Katar’ın sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatının da neredeyse tamamı yine bu boğazdan geçiyor. Alternatif bir deniz rotası bulunmaması, bu hattı daha da kritik hâle getiriyor.
Hangi ülkeler Hürmüz’e daha bağımlı?
Suudi Arabistan en fazla petrolü Hürmüz üzerinden ihraç eden ülke. Ancak Kızıldeniz kıyısındaki terminale uzanan 1200 kilometrelik Doğu-Batı Boru Hattı sayesinde günlük 5 milyon varile kadar sevkiyatı alternatif bir rota üzerinden gerçekleştirebiliyor.
Birleşik Arap Emirlikleri de petrol sahalarından Umman Körfezi’ndeki limanlara uzanan Habşan-Fuceyre hattı sayesinde günlük 1,5 milyon varillik kapasiteyle kısmen boğazı bypass edebiliyor.
Irak’ın Türkiye üzerinden Akdeniz’e uzanan boru hattı yeniden açılmış olsa da yalnızca kuzey sahalarından gelen petrolü taşıyabiliyor. Irak ihracatının büyük bölümü Basra’dan deniz yoluyla yapılıyor ve Hürmüz’den geçiyor. Kuveyt, Katar ve Bahreyn’in ise alternatif deniz rotası bulunmuyor.
İran da petrol ihracatının önemli bölümünü bu boğaz üzerinden gerçekleştiriyor. 2025 yılında Hürmüz’den geçen İran petrolü hacmi, 2018’den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
1988'de ABD savaş gemisi USS Vincennes, bir İran yolcu uçağını düşürdü.
1988’de ABD savaş gemisi USS Vincennes, İran yolcu uçağını düşürdü.
Daha önce Hürmüz Boğazı’nda hangi krizler yaşandı?
Boğaz, son 40 yılda birçok kez jeopolitik gerilimin odağında yer aldı:
1980–1988 İran-Irak Savaşı sırasında, taraflar birbirlerinin petrol nakliyesine saldırarak “Tanker Savaşı”na yol açtı. Ancak boğaz hiç kapanmadı.
1988’de ABD donanmasına ait USS Vincennes, İran yolcu uçağını düşürdü; 290 sivil yaşamını yitirdi.
2008’de ABD, İran’a ait teknelerin üç Amerikan savaş gemisini taciz ettiğini açıkladı.
2012’de İran, Batı’nın uyguladığı yaptırımlara karşılık boğazı kapatma tehdidinde bulundu.
2019’da Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında dört ticari gemi saldırıya uğradı. ABD, İran’ı suçladı.
2024’te İran, İsrail’in Şam’daki konsolosluk saldırısına yanıt olarak Hürmüz yakınlarında bir konteyner gemisine el koydu.
Hürmüz Boğazı yalnızca bölgesel bir jeopolitik başlık değil, küresel enerji güvenliğinin kilit noktası. İran’ın bu su yolunu tamamen kapatması düşük olasılık olarak görülse de, sınırlı bir aksama dahi petrol ve LNG piyasalarında sert fiyat hareketlerine ve küresel ekonomik dalgalanmaya yol açabilir.
DENİZ HABER AJANSI
